Życie kołem młyńskim się toczy, czyli podróż do czasu przeszłego. Czasu poważnie przeszłego. Czasu pruskiego i poniekąd nawet czasu krucjat krzyżackich… Pierwszy wiatrak, pierwowzór napędu pojawił się w ~XII wieku. Tak najczęściej się datuje ich początek. Natomiast rozkwit przypada na długotrwałe średniowiecze.
Wiatrak, mylnie sądzić jest, iż służył tylko do produkcji mąki. Była to raczej konstrukcja napędowa do rozcierania różnych rzeczy tudzież produktów… Jak inaczej nazwać ziarno mączne, oleiste bądź szmaty? Zatem żarna początkowo ręczne z czasem ulepszono. Daty próżno szukać. Ulepszona technologia pracy żaren młyńskich służyła do mielenia nasion na olej, produkcji papieru, do łuskania i mielenia ziaren na mąkę, młócenia konopi. Młyny, tak… ich podstawową funkcją było wypompowanie wody z depresyjnych terenów. Wiatrak służył również do mielenia musztardy i tabaki. Wykorzystywano je do produkcji papieru. W tartakach wspomagały piły, tnące drewno. Wspomnianą wprawiało w ruch koło młyńskie napędzane spiętrzoną wodą. Młyny…, jakie jeszcze były? Na mapie Naronowicza Narońskiego w legendzie widnieje piktogram młynu sukienniczego… Były jeszcze młyny sukiennicze. W nich spilśniało się utkane sukno, rozpędzonymi foluszami, które koło młyńskie napędzało… Przemysł…
W wielu miejscach, by uruchomić przemysł, należało wybudować wiatrak. Zlecenia skomplikowanych budowli podejmowali się wykwalifikowani budowniczy. Zazwyczaj była to jedna rodzina. Skrzydlatych pomocników było kilka modeli: holender; czapowy… Jaki jeszcze? Czy holender był czapowym wiatrakiem? Czym się różniły mechanicznie, rzecz jasna? Wrócę do budowniczych… Zespół posiadający wspomniane umiejętności nazywany był molenmakers. Często były to rodziny fachowców w kilku dziedzinach: stolarz, cieśla, kamieniarz, kowal. Fachowcy od wiatraków, czyli ci z wyuczonym zawodem. Czy jedna takowa rodzina budował tylko jeden model? Czy znali się na wszystkich mechanizmach? Jak nazywał się fachowiec od trybów i kół zębatych, połączonych w pionie… i poziomie… Mechanik czasu przeszłego.

Najsłynniejszym był holender. Ile takich pozostało na obecnych Mazurach?
„W olsztyneckim skansenie po kilkumiesięcznym remoncie oddano do użytku wiatrak typu holenderskiego z poł. XIX wieku ze wsi Dobrocin. Oddanie wiatraka do zwiedzania zostało poprzedzone „ochrzczeniem go” zgodnie z młynarską tradycją: poruszono jego skrzydła i obsypano wokół mąką”.